Forum Tomi Land

[Tomi Fu]

Definicja
Kaskader to człowiek o umiejętnościach specjalnych, dublujący aktorów podczas kręcenia filmów czy spektakli teatralnych (musicalowych) w ujęciach i scenach niebezpiecznych. Współczesny kaskader to jednak także artysta występujący w samodzielnych show oraz w cyrkach.
Predyspozycje
W tym zawodzie na równi liczą się predyspozycje fizyczne i charakterologiczne. Najważniejsza jest rzetelność w pracy i samodoskonalenie się. Liczy się wszechstronność w wielu dyscyplinach. Konieczna jest odpowiedzialność, umiejętność pracy w grupie, punktualność, systematyczność. Profesjonalny kaskader musi pamiętać o upływie czasu, i w związku z tym ćwiczyć i to ciągle inaczej. Musi też pamiętać, że czekają go lata pracy, i że najlepszy okres przypada na wiek między trzydziestką i czterdziestką.
Ale nie chodzi tylko o sprawność ciała, lecz także o pełną kontrolę umysłu nad nim. Nie ma więc znaczenia siła, ale kontrola umysłu. Każdy kaskader powinien nauczyć się bać i kontrolować strach oraz stosować świadomie techniki psychofizyczne - relaksacyjne, koncentracyjne, wizualizacji.
Dawniej i dziś
Profesjonalne kaskaderstwo rozwinęło się niedawno - w I połowie ubiegłego wieku - na potrzeby filmu, choć i w teatrze zdarzały się przedtem śmielsze inscenizacje, pozwalające na zastąpienie aktorów dublerami o gimnastycznych umiejętnościach.
W ciągu lat kaskaderstwo zmieniało się, a z czasem wkroczyło też do teatrów (głównie za sprawą musicali). Dziś jest to dziedzina nieustannie rozwijająca się, coraz bardziej wymagająca i coraz bardziej wyspecjalizowana. Oczywiście rozwija się tam, gdzie kwitnie przemysł filmowy.
Współczesny kaskader musi korzystać z nowych technik, nowych zabezpieczeń i podejmuje wyzwania, jakich jeszcze kilka lat temu nikt by się nie podjął. Kaskaderstwo rozwija się głównie w USA, w Hollywood oraz w Hongkongu, przy centrach produkcyjnych filmów, a ostatnio również w Europie. Współcześni kaskaderzy pracują dużo bezpieczniej niż kiedyś, posługując się tzw. protektorami osobistymi i urządzeniami zabezpieczającymi. Dlatego kaskaderstwo stało się dziedziną kosztowną i elitarną, zarówno jeśli chodzi o szkolenie kaskaderów, jak i ich trening i pracę.
W Polsce tradycje kaskaderstwa sięgają lat 60. ubiegłego wieku (pierwsi kaskaderzy to Krzysztof Fus i Marian Gańcza), nigdy jednak nie osiągnęło ono światowego poziomu. Ten czas jest jeszcze przed nami. Brak możliwości inwestowania, brak profesjonalnych szkół kaskaderskich (jedyna w kraju profesjonalna Szkoła Kaskaderów "13" mieści się w Krakowie) powoduje zastój w tej dziedzinie. A kaskaderstwa nie można nauczyć ani też stworzyć go w krótkim czasie: musi być wynikiem rozwoju, kultury zawodu, w które trzeba inwestować przez lata.
Status społeczny
Póki co, zawód ten nie jest dobrze rozpoznawany przez społeczeństwo. Przylgnęło do niego sporo stereotypów, np. stereotyp niezbyt inteligentnego mięśniaka, co przecież mija się z prawdą. Kaskader na światowym poziomie to profesjonalista z szeroką wiedzą o filmie, teatrze i sztukach wizualnych, dokładający wszelkich starań, by wykonywać swój zawód bezpiecznie i efektownie dla odbiorców.
Jak zostać kaskaderem?
W tym zawodzie rynek nie jest sformalizowany, nie można mówić - jak np. w przypadku bankierów - o konkretnych krokach w karierze. Wynika to z faktu, że zawód kaskadera ma krótkie tradycje. Większość osób myśli również, że kaskaderstwo to mięśnie, a tak naprawdę nadmiar mięśni w tym zawodzie przeszkadza. Liczy się głównie zwinność i spryt.
Droga do kaskaderstwa zaczyna się od uprawniania różnych sportów pod okiem fachowców. Ale na tym nie koniec. Należy jeszcze poznać techniki kaskaderskie, z których podstawowe to: skoki z wysokości, upadki czy palenie się. Istnieją też specjalistyczne techniki kaskaderskie związane z alpinizmem, jazdą konną czy z motoryzacją, które wykorzystuje się rzadko, ale należy je znać, ponieważ przydają się w innych przypadkach, choćby ze względu na techniki zabezpieczeń. Zwykle jednak nie ma możliwości, żeby kaskader umiał wszystko, ponieważ opanowanie w ciągu kilku miesięcy zajęć z wielu dziedzin nie jest możliwe, na to potrzeba lat.
Generalnie przygotowanie do zawodu musi się składać ze szkoleń oraz z pracy własnej. Szkolenia mogą trwać znacznie krócej, praca własna to około 4-5 lat. W Polsce kaskaderstwa można się nauczyć w jedynej Szkole Kaskaderów "13" w Krakowie. W programie podstawowym tej szkoły, który trwa przez 12 weekendów, są trzy dziedziny. Głównie sztuki walki: z jednej strony judo, aikido czy zapasy, a z drugiej karate czy taekwondo. Następnie szermierka - i to szermierka na szablę historyczną oraz miecz historyczny. Odmian broni, którą posługują się słuchacze, jest sporo: szabla, rapier, szpada, gladius, miecz długi czy krótki, a na dodatek kolczatka, topór i kilka innych.
Trzecią ważną dla kaskadera dziedziną jest akrobatyka i gimnastyka. W podstawowym kanonie jest to salto w przód i w tył, przerzut w przód, w tył, flick-flack czy salto bez rąk. Dodatkowe dyscypliny, również potrzebne, choć bardziej specjalistyczne, to jazda konna, wspinaczka, samochód, motocykl i wiele innych.
Zajęcia prowadzone są przez najlepszych specjalistów, ale jeśli nie są one poparte intensywnym treningiem, to pozostaną dla słuchaczy tylko jednorazową przygodą. A ćwiczyć trzeba codziennie, mimo nadmiaru zajęć. To ważne w całej pracy kaskadera, gdyż bardzo często zdarzają mu się pilne zlecenia.
Po zakończeniu zajęć odbywa się egzamin, a potem praktyka w ramach show, filmów, pokazów rycerskich czy akrobatycznych. W trakcie stażu należy zdobyć trzy licencje specjalistyczne spośród 9 do wyboru (www.kaskaderzy.pl). Jeśli ktoś zaliczy praktykę, zostaje przyjęty do grupy na roczny okres terminowania, a potem - o ile się sprawdzi - zostaje w niej na stałe.
Niestety, tylko w tej szkole dostęp do zawodu nie jest ograniczony żadnymi wymogami formalnymi. Obecne polskie przepisy (pozostają martwe) zamykają doń drogę wielu dobrym kandydatom. Trzeba najpierw zdać egzamin na adepta, terminować 5 lat, potem zdać egzamin na kaskadera, by wreszcie po wielu latach zostać koordynatorem (w obecnej sytuacji potrzeba na to około 30 lat).
W tym zawodzie obowiązuje pewna hierarchia. Kaskader jest na niższym szczeblu, a na wyższym koordynator. Ten ostatni jest wynajmowany przez producenta filmu czy przedstawienia i sam dobiera grupę kaskaderów, odpowiadając jednocześnie za całość pracy. W praktyce może on sobie dobrać ludzi, którzy nie posiadają żadnych uprawnień, natomiast mają umiejętności. Często np. w roli kaskadera wykorzystuje się sportowców wyspecjalizowanych w jakiejś dziedzinie, np. skoczków do wody, kierowców rajdowych czy motocrossowych.
Gdzie do pracy?
Jak wiadomo, jest to profesja dla nielicznych. W Polsce doliczyć się można zaledwie kilkunastu kaskaderów, którzy pracują w zawodzie. Rynek jest po prostu zbyt mały, żeby zapewnić utrzymanie na wysokim poziomie. Dlatego jest to zajęcie dla tych, którzy mają zapewniony byt. A zatrudnienie znajdują tylko najlepsi.
Ważną częścią tej pracy są także występy w teatrach i musicalach, coraz popularniejsze i pozwalające kaskaderom utrzymać się w przypadku braku zleceń.
Zarobki
Płace kaskaderów są sezonowe. Więcej zarabia się latem, ale nie są to niebotyczne stawki - w granicach 1 tys. zł miesięcznie. Stawka dzienna w Ogniem i mieczem wynosiła np. 200 zł. W innych filmach zwyczajowa stawka to 1000 zł. A przecież w Polsce nie kręci się wielu filmów, a tym bardziej filmów z udziałem kaskaderów. Oczywiście kaskaderzy sami starają się stymulować rynek, choćby poprzez organizowanie show na żywo. Natomiast naprawdę duże pieniądze otrzymują jedynie koordynatorzy - organizatorzy zleceń, zatrudniający innych. W Polsce jest ich tylko czterech.

[Piter]

[Tomi Fu]

Kiedyś nawet myślałem o jakimś szkoleniu dla kaskaderów z choreografii walk oczywiście. Może w przyszłości nawet to zrealizuje.

[Jackie Chan]

Kiedyś czytałem w gazecie bardzo ciekawy wywiad z kaskaderem, który ma za sobą już około 20-30 lat pracy. Niestety u nas to może być tylko hobby, przecież w Polsce, kiedy coś kręcą to głównie kolejną komedię romantyczną. Ów kaskader stwierdził otwarcie że tylko ludzie posiadający inną dobrze płatną pracę mogą w wolnym czasie poświęcić się kaskaderce, bo ani kokosów z tego mieć nie będą i ryzyko wielkie. Więc zawód kaskadera właściwie osobno nie istnieje jest to tylko taka dodatkowa praca żeby sobie dorobić

[Piter]

Weź tu się i rozwijaj, jak nie ma z tego kasy. Hobby to za mało, żeby się tyle narażać i na dodatek szkolić...